Psychische kwetsbaarheid is geen randverschijnsel. Een kwart van deNederlanders krijgt in zijn of haar leven te maken met psychische problemen. Dat betekent dat het ook op vrijwel elke werkvloer voorkomt of er nu over wordt gesproken of niet. Toch blijft het onderwerp voor veel organisaties lastig. Niet omdat werkgevers niet willen, maar omdat ze vaak niet goed weten waar te beginnen.
Bij Onbeperkt aan de slag, de grootste community van Nederland van professionals met een arbeidsbeperking, zien ze dagelijks wat dat betekent in 
de praktijk. Het netwerk telt zo’n 12.000 professionals, waaronder veel mensen met een psychische kwetsbaarheid die nu niet of onder hun niveau werken.
“Er staat ongelooflijk veel talent langs de zijlijn. Vaak niet omdat het niet kan, maar omdat er een gebrek is aan kennis en ervaring,” zegt programmamanager Nynke Plaatsman. Terwijl de eerste stap helemaal niet groot hoeft te zijn. “Als een werkgever zegt: ‘dit speelt bij ons niet’, dan betekent dat meestal niet dat het er niet is, maar dat het niet bespreekbaar is,” zegt ze.
Psychische kwetsbaarheid is meer dan burn-out
Dat gesprek is hard nodig, want psychische kwetsbaarheid is veel breder dan stress of een burn-out. Het kan bijvoorbeeld gaan om depressie, angststoornissen, autisme of borderline. Toch worden deze aandoeningen nog vaak anders bekeken dan fysieke beperkingen.
“Psychische kwetsbaarheden worden nog steeds gezien als iets dat ‘tussen de oren’ zit, alsof je er zelf gewoon iets aan kan doen,” zegt Plaatsman. “Terwijl het echte ziektes zijn. Waar mensen last van hebben en waar mensen ook heel goed mee kunnen functioneren op de werkvloer, met aanpassingen. Waarom zouden we iemand in een rolstoel wel aanpassingen geven en iemand met een psychische kwetsbaarheid niet?”
Die aanpassingen zijn lang niet altijd ingewikkeld. In de praktijk gaat het vaak over de ruimte om werk anders in te richten. Soms helpt het als iemand iets later kan beginnen of minder uren werkt. Soms gaat het om een werkplek met minder prikkels. En soms om duidelijke afspraken binnen een team te maken, zodat collega’s weten wanneer iemand overbelast dreigt te raken.
“Dat kan bijvoorbeeld een systeem zijn waarin iemand aangeeft: ‘als ik dit gedrag vertoon, raak ik overbelast.’ Wil je me dan even aanspreken?” zegt Plaatsman.
Verzuim is niet hoger
Toch leeft bij werkgevers nog vaak de angst dat psychische kwetsbaarheid automatisch leidt tot meer verzuim. Volgens Plaatsman is dat een hardnekkig misverstand. “Werkgevers hebben vaak de indruk dat er een hoger ziekteverzuim zou zijn. En dat is dus echt absoluut niet het geval,” zegt ze.
Sterker nog: teams met meer diversiteit blijken vaak stabieler. “Je ziet ook dat ziekteverzuim op afdelingen met mensen met een arbeidsbeperking en meer diversiteit juist lager is.”
Wat wel tot uitval leidt, is het onbespreekbaar houden van mentale gezondheid. “Doordat het taboe blijft bestaan, wordt de werkdruk ontzettend hoog. Mensen vallen uit, terwijl ze talent genoeg hebben om de baan te kunnen doen,” zegt Plaatsman. Volgens haar is psychische kwetsbaarheid daarom geen individueel probleem, maar een organisatievraagstuk.
Geen exclusief HR-thema
Dat vraagt om aandacht buiten HR alleen. “Zet het eens op de agenda van een management- of bestuursoverleg. Maak het iets wat je als organisatie wílt aanpakken,” zegt Plaatsman. Niet alleen vanuit zorg, maar ook vanuit goed werkgeverschap. “Bedrijven die hier actief aan werken, krijgen een opener bedrijfscultuur. Mensen voelen zich prettiger en blijven langer. Economisch staan deze bedrijven er vaak beter voor.”
De toekomst die zij voor zich ziet, is helder. “Dat mensen met een psychische kwetsbaarheid worden aangenomen en duurzaam kunnen blijven werken. Dat we kijken naar wat wel kan, in plaats van naar alles wat moeilijk lijkt.” Want psychische kwetsbaarheid verdwijnt niet van de werkvloer. De vraag is alleen of organisaties ermee aan de slag willen gaan.
Onbeperkt aan de slag ontwikkelde samen met werkgevers en ervaringsdeskundigen de training De Weerbare Werkgever. Onderdeel daarvan is een mental health scan, die organisaties inzicht geeft in hoe zij omgaan met psychische kwetsbaarheid op de werkvloer. Op basis van die scan krijgen leidinggevenden en HR concrete handvatten om gesprekken te voeren, werk aan te passen en inclusie organisatiebreed te versterken.
Redactie: Suzanne Streefland
