Neurodiversiteit verwijst naar de natuurlijke variatie in hoe onze hersenen werken. Mensen met bijvoorbeeld ADHD, autisme, dyslexie of hoogbegaafdheid vallen onder deze brede term. Deze verschillen zijn geen stoornissen, maar uitingen van menselijke diversiteit. Toch sluit de arbeidsmarkt nog vaak onvoldoende aan op deze diversiteit.
Veel neurodivergente mensen ervaren obstakels bij het vinden én behouden van werk. Denk aan sollicitatieprocedures die sterk leunen op sociale vaardigheden, een overprikkelende werkomgeving of een gebrek aan maatwerk in begeleiding. Ook onbegrip of onbekendheid bij werkgevers speelt een rol. Dit leidt ertoe dat talenten onbenut blijven, terwijl juist neurodivergente mensen waardevolle perspectieven en vaardigheden kunnen toevoegen aan teams en organisaties.
Een inclusieve arbeidsmarkt vraagt dus om bewustwording, aanpassing en ruimte voor anders denken en doen. Want pas als iedereen kan meedoen, benutten we het volledige potentieel van werkend Nederland.
Tip voor werkgevers
Wil je medewerkers met een neurodivergent brein duurzaam en met plezier aan het werk houden? Begin met een open gesprek over wat zij nodig hebben. Denk niet in beperkingen, maar in energie, ritme en talent. Pas roosters aan, bied rustplekken of extra inwerktijd. Zo zet je iemands kracht centraal – en daar profiteert je hele organisatie van.
Tijdens de online bijeenkomst op 14 april van De Normaalste Zaak en Onbeperkte Denkers stond het thema neurodiversiteit op de werkvloer centraal. Werkgevers kregen een inkijkje in de werelden van mensen met een ‘anders werkend brein’ én handvatten om daar als werkgever op een positieve manier op in te spelen. De sessie werd begeleid door Martijn Tillema van Onbeperkte Denkers, initiatiefnemer van het programma Zet alle hersenen aan het werk!
Tillema opende de bijeenkomst met een oproep: kijk verder dan diagnoses en labels. “Neurodivergentie is geen probleem, het is een andere manier van denken en voelen.” In samenwerking met de Hersenstichting ontwikkelde Onbeperkte Denkers een praktisch programma waarmee werkgevers in kleine én grote stappen aan de slag kunnen met dit onderwerp. In de afgelopen twee jaar sloten al twintig werkgevers zich aan, van multinationals tot zorginstellingen. Het doel: meer mensen met een anders werkend brein aan het werk helpen én houden.
Volgens Tillema valt er bij werkgevers veel winst te behalen als ze anders durven kijken. “Werkgevers zien vaak niet wat mensen wél kunnen. Wij laten het ze zien.”
Zijn verhaal werd versterkt door twee krachtige praktijkvoorbeelden: Barbara Joustra, research analist bij LUMC, die hersenletsel opliep op jonge leeftijd, en Filiz Sazoglu-Durmus, die bij IKEA Nederland verantwoordelijk is voor het diversiteits- en inclusiebeleid.
Joustra kreeg op haar achttiende een hersenbloeding. Ze studeerde, woonde net op kamers en haar leven stond van de ene op de andere dag stil. De revalidatie duurde maanden, maar zelfs daarna was ze ‘niet meer de oude’. Dat was even wennen, ook voor haarzelf. “Mijn batterij is kleiner, en hij laadt ’s nachts niet meer volledig op. Ik moet dus zuinig omgaan met mijn energie.”
Ze ging opnieuw studeren, deed mee aan de Class van de Edwin van der Sar Foundation en vond een baan bij het LUMC. Daar werkt ze parttime – twintig uur per week, verdeeld over vijf dagen. Die continuïteit is voor haar essentieel. “Ik krijg alles mee: wie er ziek is, wie er jarig is, wat er speelt. Alleen iets minder lang per dag. Dat werkt voor mij én voor het team.”
Wat het LUMC volgens haar goed doet, is luisteren. Toen ze nog geen contract had, mocht ze alvast een paar uur per week komen inwerken. Dat gaf haar de tijd om rustig te wennen. “Ze hebben echt meegedacht. Niet alleen wat nodig was voor mij, maar ook wat contractueel slim geregeld kon worden.” Overprikkeling ervaart ze ook, maar met een koptelefoon en een goed gesprek met collega’s komt ze een heel eind. “Het is al heel fijn als iemand gewoon erkent dat je dit hebt.”
Joustra’s boodschap aan werkgevers is duidelijk: “Wij werken halve dagen, maar niet op halve kracht.” Ze ziet het gebrek aan energie niet als een beperking, maar als een factor om rekening mee te houden.
Dat neurodiversiteit ook op grote schaal kan worden aangepakt, liet IKEA Nederland zien. Sazoglu-Durmus, die verantwoordelijk is voor gelijkwaardigheid, diversiteit en inclusie binnen het bedrijf, vertelde over de samenwerking met Onbeperkte Denkers en hun campagne #IederHoofdWerktAnders. Die begon met een oproep aan medewerkers om hun verhaal te delen. Op posters in de winkels vertelden zij – met een QR-code naar het hele verhaal – hoe hún brein werkt en wat zij nodig hebben op het werk.
“Bij IKEA vinden we dat iedereen zichzelf moet kunnen zijn,” vertelde Sazoglu-Durmus. “En dus ook dat iedereen met een anders werkend hoofd welkom is.” De interne campagne werd zichtbaar én voelbaar. Stilteruimtes werden aangepast met zacht licht en rustige kleuren. Medewerkers kregen desgewenst noise cancelling oordoppen. En op sommige plekken werd een ‘daglichtstip’ op de grond geplaatst: een plek bij een raam waar collega’s even tot rust kunnen komen.
Wat bijzonder is aan IKEA’s aanpak, is dat het volledig is ingebed in hun bedrijfscultuur. Sazoglu-Durmus: “We nemen mensen aan op hun waarden, niet op hun cv. We stellen in het begin vooral de vraag: pas je bij wie wij willen zijn? Alles wat je daarna nodig hebt, kunnen we meestal leren of organiseren.”
Ze vertelde het verhaal van een medewerker met autisme die uitblonk in structuur en precisie. Hij werd uiteindelijk degene die nieuwe collega’s ging inwerken op de orderafdeling. “We nemen mensen aan op kwaliteit. Klikliefde op het eerste gezicht bestaat niet.”
Voor IKEA is werken aan neurodiversiteit niet alleen een morele keuze, maar ook een strategische. “Een divers team levert betere resultaten op. Je kijkt breder, lost anders op, en bent creatiever.”
Het programma Zet alle hersenen aan het werk! biedt werkgevers alles wat ze nodig hebben om te starten. Van een helder stappenplan en concrete tools tot een lerend netwerk waarin werkgevers ervaringen uitwisselen. Denk aan praatkaarten, een online experience over overprikkeling, en maandelijkse talks met experts en ervaringsdeskundigen.
Werkgevers kunnen ook aansluiten bij de leergemeenschap Autisme Werkt, onder leiding van hoogleraar Sander Begeer en begeleid door adviseurs van De Normaalste Zaak. Daarin werk je samen met andere werkgevers aan concrete hulpvragen over instroom, behoud en doorstroom van neurodivergente medewerkers.
Barbara sloot af met een krachtige oproep: “Het is gewoon zonde om talent onbenut te laten. Juist door hun ervaringen hebben veel mensen met een neurodivergent brein doorzettingsvermogen, discipline en passie. Die krijg je er zomaar bij.”
Een mooie reminder in een krappe arbeidsmarkt: het grootste talent zit soms op de bank. Tijd om alle hoofden aan het werk te zetten.
Log in met de gebruikersnaam die je altijd gebruikt en die bij AWVN bekend is.
