Een gesprek met José van Echtelt over het Kenniscentrum Neurodiversiteit bij Defensie, tijdens het webinar Neurodiversiteit: van ervaring naar impact.
Neurodiversiteit komt overal voor, ook in organisaties waar je het misschien niet direct verwacht. Bij Defensie groeit die erkenning snel, mede dankzij het Kenniscentrum Neurodiversiteit. Initiatiefnemer José van Echtelt vertelt hoe ze van collega-coach uitgroeide tot kartrekker van een belangrijke beweging binnen Defensie – en wat andere werkgevers daarvan kunnen leren.
Van soldaat tot aanjager van cultuurverandering
Dertig jaar geleden begon José als soldaat aan de poort. Later volgden rollen in de verbindingsdienst, IT en als leidinggevende. De rode draad: mensen begeleiden.
“Via collega-coaching kwam ik in contact met medewerkers die vastliepen.”
Die ervaring vormde het begin van haar inzet voor neurodiversiteit. José begeleidde al studenten met autisme bij een hogeschool en merkte dat de opgedane kennis ook binnen Defensie bruikbaar was. Corona gaf het laatste zetje: omdat regulier werk wegviel, organiseerde ze een online workshop over autisme. Tot haar verrassing liep het direct storm. Vanuit die behoefte groeide — met steun van het Arbeidsmarkt- en Scholingsfonds Defensie, Stichting ASD en het ministerie van SZW — het Kenniscentrum Neurodiversiteit.
De missie: aannames doorbreken en kennis bundelen
Het kenniscentrum richt zich op kennisdeling, voorlichting en het inzetten van ervaringsdeskundigen. Dat begint met het doorprikken van hardnekkige aannames, zoals het idee dat elke medewerker met autisme het beste in de ICT past of dat uitdagingen puur medisch zijn.
José zag de impact van ervaringsverhalen direct. Medewerkers met een neurodivers brein, spelen daarin een sleutelrol. Deze ambassadeurs geven workshops, begeleiden gesprekken, schrijven blogs en vormen een herkenbaar aanspreekpunt binnen de organisatie.
“We realiseerden ons hoe belangrijk het is dat mensen vanuit ervaring vertellen hoe hun brein werkt.”
De aanpak is breed: workshops, e-learning, buddytrainingen, jobcoaching, een kennisbank en het maandelijkse Neurocafé. Zo ontstaat een organisatie waarin zowel leidinggevenden als collega’s leren wat medewerkers met een neurodivers brein nodig hebben om goed tot hun recht te komen.
Ervaren om te begrijpen: het autismebelevingscircuit
Een van de meest impactvolle onderdelen is het autismebelevingscircuit. Deelnemers voeren opdrachten uit die ogenschijnlijk simpel zijn, maar door sensorische prikkels ineens complex worden. Zo ontstaat direct inzicht in hoe anders een brein kan werken.
“Wij benadrukken dat gevoel, zodat deelnemers écht ervaren wat er gebeurt. Begrip begint bij niet meteen oordelen, maar eerst willen snappen waar gedrag vandaan komt.”
De training sluit af met een gezamenlijke lunch. Dat bleek een gouden greep: daar komen de persoonlijke verhalen los. Volgens José is het precies dat menselijke gesprek dat de drempel verlaagt om zelf open te zijn.
De kracht en zorg voor ambassadeurs
De ambassadeursgroep groeit snel, zelfs sneller dan verwacht. Nieuwe medewerkers melden zich aan als aspirant-ambassadeur, en krijgen ondersteuning waar nodig. Het kenniscentrum zorgt ook voor hen voor begeleiding, omdat de ervaring leert dat openheid intens kan zijn.
De aanpak maakt neurodiversiteit zichtbaar én bespreekbaar in alle lagen van de organisatie. De impact is groot: medewerkers geven aan zich voor het eerst gehoord te voelen.
Resultaten en wat werkgevers kunnen leren
Het Kenniscentrum Neurodiversiteit is inmiddels een vaste afdeling binnen Defensie. Dat is bijzonder, want het onderwerp werd jarenlang vooral vanuit de medische invalshoek benaderd. Nu staat samenwerking, communicatie en wederzijds begrip centraal.
Voor werkgevers die hiermee aan de slag willen, heeft José een helder advies.
“Gewoon beginnen. En hou het klein. Met kleine stappen kun je iets groots bouwen. Betrek mensen die er affiniteit mee hebben, laat ze ambassadeur worden, al is het maar een paar uur per maand. Met kleine stapjes kunt je iets groots neerzetten.”
Ze benadrukt dat verandering ontstaat door te luisteren — echt luisteren — naar medewerkers.
Wil jij als werkgever ook stappen zetten?
Werkgevers die neuro-inclusiever willen werken hoeven het niet alleen te doen. De Normaalste Zaak ondersteunt organisaties die van elkaar willen leren en praktische stappen willen zetten richting een meer neurodiverse en inclusieve werkcultuur. Je kunt je bijvoorbeeld aansluiten bij de leergemeenschap Neurodiversiteit en werk.
